Klasy obciążenia odwodnień decydują o tym, czy korytko z rusztem przetrwa dziesięć lat pod kołami, czy pęknie po pierwszej zimie. Normy EN 1433 dla odwodnień liniowych i EN 124 dla wpustów i włazów dzielą wyroby na sześć klas, od A15 do F900. Liczba przy literze to obciążenie próbne w kilonewtonach, które wyrób musi przenieść w badaniu. W tym wpisie zebraliśmy, gdzie stosować każdą klasę, jakie błędy powtarzają się na budowach i dlaczego sam ruszt w dobrej klasie nie wystarczy, jeśli jest źle zamocowany.
Sześć klas według EN 1433 i EN 124
Klasę dobiera się do najcięższego pojazdu, który realnie może przejechać nad odwodnieniem, a nie do tego, który jeździ tam najczęściej. Jeśli na podjazd domu raz w roku wjeżdża samochód z opałem, to on wyznacza klasę. Poniższa tabela pokazuje typowe strefy zastosowania. Obciążenie próbne to siła, przy której wyrób w badaniu nie może ulec zniszczeniu.
| klasa | obciążenie próbne | typowe miejsce zastosowania |
|---|---|---|
| A15 | 15 kN | strefy piesze i rowerowe, tarasy, ogrody, przejścia, na które nie wjeżdża żaden pojazd |
| B125 | 125 kN | chodniki, strefy piesze, parkingi i garaże samochodów osobowych, podjazdy domów |
| C250 | 250 kN | krawężniki, pobocza, strefa przykrawężna do 0,5 m w jezdnię i do 0,2 m w chodnik |
| D400 | 400 kN | jezdnie, parkingi dla wszystkich pojazdów, utwardzone pobocza, drogi wewnętrzne |
| E600 | 600 kN | place z dużymi obciążeniami kołowymi, wózki widłowe, porty, magazyny, place przeładunkowe |
| F900 | 900 kN | lotniska i miejsca o obciążeniach szczególnych |
Jak czytać oznaczenie
Klasa jest wybita na ruszcie albo na korpusie wpustu razem z numerem normy. Dla odwodnienia liniowego klasa dotyczy całego zestawu, czyli korytka z rusztem i sposobu jego obetonowania. Producent podaje w karcie technicznej, w jakiej obudowie betonowej zestaw osiąga deklarowaną klasę. Korytko z tworzywa sztucznego w klasie D400 osiąga ją tylko wtedy, gdy ma ławę i obetonowanie z betonu o wskazanej klasie i grubości.
Jak dobrać klasę do konkretnego miejsca
Dobór warto przeprowadzić w trzech krokach. Najpierw ustal, jakie pojazdy mogą wjechać nad odwodnienie, także sporadycznie. Potem sprawdź, czy ruch jest wolny i prostopadły, czy szybki i skośny, bo hamowanie i skręcanie na ruszcie dokłada sił poziomych. Na końcu porównaj klasę z wytycznymi zarządcy terenu, bo przy drogach publicznych i na parkingach komercyjnych klasę zwykle określa projekt.
- taras, ogród, strefa wejścia do budynku: A15
- podjazd domu, garaż na samochód osobowy: B125
- wjazd z ulicy przez chodnik i krawężnik: C250, a jeśli wjeżdża śmieciarka albo betonowóz, D400
- droga wewnętrzna osiedla, parking ogólnodostępny, stacja paliw: D400, opisane na stronie odwodnienie liniowe D400
- hala magazynowa z wózkami widłowymi, rampa: E600
- lotnisko, nawierzchnia pod bardzo ciężkie pojazdy: F900
Gdy nie wiesz, czy wybrać B125, czy C250, wybierz wyższą klasę. Różnica w cenie zestawu jest zwykle mniejsza niż koszt rozkucia nawierzchni i ponownego montażu. Więcej o samych korytkach przeczytasz w kategorii odwodnienie liniowe, a o punktowych wpustach w kategorii wpusty deszczowe.
Typowe błędy przy wyborze klasy
Na budowach powtarza się kilka tych samych pomyłek. Każda z nich kończy się pękniętym rusztem, wyrwanym korytkiem albo kratką, która klekocze przy każdym przejeździe.
- klasa dobrana do samochodu osobowego na podjeździe, przez który wjeżdża dostawa materiałów budowlanych
- ruszt w klasie D400 założony na korytko bez obetonowania, przez co zestaw w praktyce ma nośność kilka razy niższą
- odwodnienie ułożone w poprzek jezdni w miejscu, gdzie pojazdy hamują przed bramą, bez zestawu przewidzianego na ruch hamujący
- kratka ocynkowana o klasie A15 kupiona do garażu, bo wymiar pasował, a klasy nikt nie sprawdził
- korytko osadzone równo z nawierzchnią albo powyżej niej, przez co koła uderzają w krawędź ramy
- mieszanie elementów różnych systemów, w których ruszt nie pasuje do ramy korytka i leży na dwóch punktach zamiast na całej długości
Wysokość osadzenia
Górna krawędź rusztu powinna leżeć od 3 do 5 mm poniżej nawierzchni. Dzięki temu woda wpływa do korytka, a koła nie uderzają w ramę. Przy kostce brukowej ostatni rząd kostki przy korytku układa się na podbetonie, żeby nie osiadał i nie odsłaniał krawędzi korytka.
Mocowanie rusztu
Ruszt, który nie jest przykręcony albo zatrzaśnięty, w klasach od C250 wzwyż zaczyna się podnosić i przesuwać pod kołami. Producenci stosują kilka systemów mocowania i warto wiedzieć, który dostaje się w zestawie.
- mocowanie śrubowe, ruszt przykręcany do poprzeczek w korytku, stosowane w wyższych klasach
- zatrzask sprężysty bez śrub, wygodny przy częstym czyszczeniu, zwykle w klasach A15 do C250
- ruszt ryglowany obrotowym zamkiem, który wymaga klucza do otwarcia
- rama ze stali ocynkowanej, nierdzewnej albo żeliwnej, która chroni krawędź korytka przed wykruszeniem
W klasach D400 i wyższych ruszt żeliwny jest standardem, bo dobrze przenosi obciążenia skupione. W strefach pieszych i na tarasach częściej stosuje się ruszty stalowe ocynkowane, nierdzewne albo kompozytowe. Ruszty szczelinowe i perforowane mają mniejsze otwory, co jest ważne tam, gdzie chodzi się w butach na obcasie albo jeździ wózkami.
Korytko i obetonowanie
Klasa zestawu jest prawdziwa tylko wtedy, gdy korytko leży na ławie betonowej i ma obetonowanie boczne o grubości podanej przez producenta. Dla klasy B125 zwykle wystarcza kilkanaście centymetrów betonu pod spodem i po bokach, dla D400 grubość rośnie, a beton musi mieć wyższą klasę. Szczegóły zależą od materiału korytka: beton polimerowy, beton, tworzywo PE albo PP, stal nierdzewna. Każdy z nich ma inne wymagania co do podparcia.
Wpusty punktowe i kratki ściekowe
Te same klasy dotyczą wpustów ulicznych, wpustów podwórzowych i kratek ściekowych. Przy wpuście klasa odnosi się do rusztu z ramą osadzonej na pierścieniu odciążającym albo na zwieńczeniu studzienki. Ruszt w klasie D400 na plastikowej studzience bez pierścienia przenosi obciążenie na rurę, a nie na grunt, i po kilku sezonach zapada się razem z nawierzchnią.