Wymiary kratek wentylacyjnych wydają się proste: 14 × 14, 14 × 21, 21 × 21 cm i gotowe. W praktyce każda kratka ma co najmniej trzy wymiary, a ten, który decyduje o działaniu wentylacji, rzadko jest napisany na opakowaniu. W tym wpisie zestawiamy typowe rozmiary kratek prostokątnych i okrągłych, tłumaczymy różnicę między wymiarem nominalnym a powierzchnią czynną, pokazujemy, jak policzyć potrzebną kratkę ze strumienia powietrza, i podpowiadamy, jak zmierzyć otwór, żeby kratka pasowała za pierwszym razem.
Trzy wymiary jednej kratki
Każda kratka wentylacyjna ma wymiar zewnętrzny, wymiar nominalny i powierzchnię czynną. Mylenie ich to najczęstsza przyczyna zwrotów i źle działającej wentylacji.
- wymiar zewnętrzny, czyli rozmiar ramki widocznej na ścianie, zawsze większy od otworu, bo ramka musi na nim oprzeć się na całym obwodzie
- wymiar nominalny, czyli rozmiar otworu lub kanału, do którego kratka jest przeznaczona, zwykle podawany w nazwie wyrobu
- powierzchnia czynna, czyli suma przekrojów szczelin, przez które płynie powietrze, podawana w karcie technicznej w cm²
Powierzchnia czynna to zwykle od 50 do 70 procent wymiaru nominalnego. Kratka z gęstymi lamelami, siatką przeciw owadom albo żaluzją grawitacyjną ma wartość bliżej dolnej granicy. Kratka z rzadkimi, cienkimi lamelami ma wartość bliżej górnej.
Typowe wymiary kratek prostokątnych
Najpopularniejsze wymiary nominalne wynikają z przekrojów kanałów murowanych i z typowych wymiarów cegły. Poniższa tabela pokazuje, jaką powierzchnię czynną można zwykle uzyskać z danego wymiaru nominalnego.
| wymiar nominalny | pole nominalne | powierzchnia czynna przy 50 do 70 procent |
|---|---|---|
| 14 × 14 cm | 196 cm² | od 98 do 137 cm² |
| 14 × 21 cm | 294 cm² | od 147 do 206 cm² |
| 16 × 16 cm | 256 cm² | od 128 do 179 cm² |
| 16 × 21 cm | 336 cm² | od 168 do 235 cm² |
| 21 × 21 cm | 441 cm² | od 221 do 309 cm² |
| 21 × 28 cm | 588 cm² | od 294 do 412 cm² |
Typowe wymiary kratek okrągłych
Kratka wentylacyjna okrągła ma króciec wsuwany w rurę albo kanał okrągły. Typowe średnice to fi 100, 125, 150, 160 i 200 mm. Pole przekroju rury liczy się ze wzoru π × d² / 4, a powierzchnia czynna kratki jest od niego mniejsza tak samo jak w kratkach prostokątnych.
| średnica | pole przekroju rury |
|---|---|
| fi 100 mm | około 78,5 cm² |
| fi 125 mm | około 122,7 cm² |
| fi 150 mm | około 176,7 cm² |
| fi 160 mm | około 201,1 cm² |
| fi 200 mm | około 314,2 cm² |
Jak policzyć potrzebny wymiar
Potrzebną powierzchnię czynną liczy się ze wzoru A = Q / (3600 × v), gdzie Q to strumień powietrza w m³/h, a v to prędkość powietrza w kratce w m/s. W wentylacji grawitacyjnej przyjmuje się zwykle prędkość od 1 do 2 m/s, w mechanicznej do około 2 do 3 m/s. Strumienie wywiewu podaje PN-83/B-03430: łazienka 50 m³/h, WC 30 m³/h, kuchnia z kuchenką gazową 70 m³/h, kuchnia z kuchenką elektryczną 30 m³/h w mieszkaniu do trzech osób i 50 m³/h powyżej, pomieszczenie pomocnicze bez okna 15 m³/h.
Dla łazienki przy prędkości 1 m/s wychodzi A = 50 / 3 600 ≈ 0,0139 m², czyli około 139 cm² powierzchni czynnej. Kratka 14 × 14 cm daje najwyżej około 137 cm², więc jest na granicy. Kratka 14 × 21 cm daje od 147 cm² w górę i ma zapas. Dla kuchni z kuchenką gazową przy tej samej prędkości potrzeba około 194 cm², więc rozsądny wybór to 16 × 21 cm albo 21 × 21 cm. Wynik dla każdego pomieszczenia policzysz od razu w kalkulatorze wentylacji.
Przy wentylacji mechanicznej rachunek wygląda tak samo, tylko prędkość jest wyższa, a ważniejszy staje się hałas. Przy 2,5 m/s ta sama łazienka potrzebuje około 56 cm² powierzchni czynnej, ale kratka pracująca na granicy prędkości szumi. Dlatego w instalacjach z wentylatorem kratki i anemostaty dobiera się zwykle z zapasem i z karty producenta, która podaje poziom hałasu dla danego strumienia.
Jak zmierzyć otwór
Zanim zamówisz kratkę, zmierz otwór, a nie starą kratkę. Stara kratka mogła być za mała albo przyklejona na otwór innej wielkości. Zdejmij ją i sprawdź, co jest pod spodem.
- zmierz szerokość i wysokość otworu w świetle, w kilku miejscach, bo otwory w murze rzadko są równe, i przyjmij najmniejszy wymiar
- zmierz głębokość, na jaką można wsunąć część montażową kratki, zanim trafi się na przegrodę lub zagięcie kanału
- sprawdź, czy kanał za otworem ma ten sam przekrój, czy się zwęża, bo wtedy liczy się przekrój kanału, a nie otworu
- zmierz odległość od sufitu, narożnika i płytek, żeby ramka zmieściła się na płaskiej powierzchni
- przy kanale okrągłym zmierz średnicę wewnętrzną rury, a nie zewnętrzną
Jeśli otwór jest większy niż kratka o potrzebnej powierzchni czynnej, nie zmniejszaj go, tylko dobierz większą kratkę. Jeśli otwór jest mniejszy niż wymagany, powiększ go, o ile pozwala na to kanał. Gdy wymiar nie pasuje do żadnego typoszeregu, rozwiązaniem jest kratka na wymiar wykonana pod konkretny otwór.
Kratki drzwiowe, meblowe i zewnętrzne
Poza kratkami do kanałów ściennych spotyka się trzy inne grupy wymiarowe. Kratki drzwiowe są długie i niskie, zwykle o wysokości kilku do kilkunastu centymetrów i długości dopasowanej do szerokości skrzydła. Kratki meblowe są małe, często okrągłe albo podłużne, do szafek z piekarnikiem, lodówką czy sprzętem RTV. Kratki zewnętrzne mają szerszy kołnierz, okapnik i siatkę przeciw ptakom i owadom, co obniża powierzchnię czynną, więc dobiera się je o rozmiar większe niż kratkę wewnętrzną dla tego samego kanału.
- przy kratce drzwiowej podaj grubość skrzydła i wymiar wycięcia
- przy kratce meblowej podaj grubość płyty i wymiar otworu lub średnicę frezu
- przy kratce zewnętrznej podaj wymiar otworu w murze i grubość ocieplenia