Kratka z zaworem zwrotnym to jedna z najczęściej kupowanych kratek do bloków i domów z wentylacją grawitacyjną. Obiecuje prostą rzecz: powietrze ma płynąć tylko w jedną stronę, z pomieszczenia do kanału, a zimny nawiew i zapachy od sąsiadów mają zostać za żaluzją. Czasem rzeczywiście rozwiązuje problem, a czasem tylko ukrywa jego przyczynę albo, w pomieszczeniu z urządzeniem gazowym, tworzy zagrożenie. Poniżej wyjaśniamy, czym jest ciąg wsteczny, kiedy kratka z blokadą pomaga, gdzie nie wolno jej montować i jakie są alternatywy.
Czym jest ciąg wsteczny
Wentylacja grawitacyjna działa dzięki różnicy gęstości ciepłego powietrza w kanale i zimnego na zewnątrz. Ciepłe powietrze unosi się, kanał zasysa powietrze z łazienki czy kuchni, a w jego miejsce napływa świeże przez nawiewniki. Ciąg wsteczny to sytuacja odwrotna: powietrze płynie kanałem z dachu do mieszkania. Objawia się zimnym podmuchem z kratki, zapachem gotowania od sąsiadów, kurzem na ścianie pod kratką albo kartką papieru, która zamiast przyssać się do kratki, odpada od niej.
- szczelne okna bez nawiewników, przez co mieszkanie nie ma skąd brać powietrza i zaczyna je zasysać kanałem o najsłabszym ciągu
- okap z wentylatorem albo wentylator łazienkowy pracujący w sąsiednim kanale
- wiatr nawiewający na wylot komina, zwłaszcza gdy komin jest niski albo zasłonięty wyższym budynkiem
- ciepłe dni, kiedy temperatura na zewnątrz jest wyższa niż w mieszkaniu i ciąg naturalny zanika lub się odwraca
- kominek albo piec w mieszkaniu, który zużywa duże ilości powietrza do spalania
Jak działa kratka z zaworem zwrotnym
Za ramką kratki znajduje się żaluzja grawitacyjna, czyli lekkie lamele z tworzywa albo folii, które otwierają się pod wpływem przepływu w stronę kanału i opadają, gdy przepływ się odwraca. Taka kratka nazywana jest też kratką z blokadą ciągu wstecznego. Lamele mają swój opór, więc przy słabym ciągu część z nich może nie otworzyć się w pełni. To oznacza, że przy tej samej wielkości otworu kratka z zaworem przepuszcza mniej powietrza niż zwykła kratka z żaluzją stałą. Przy doborze trzeba więc sprawdzić powierzchnię czynną i opór w karcie technicznej, a nie tylko wymiar nominalny.
Kiedy kratka z blokadą ma sens
Kratka z zaworem pomaga tam, gdzie ciąg wsteczny pojawia się sporadycznie, a w pomieszczeniu nie ma urządzenia spalającego paliwo. Typowe przypadki to łazienka albo WC w bloku, w którym przy silnym wietrze z kratki ciągnie zimnem, kuchnia z kuchenką elektryczną i okapem z filtrem węglowym albo pomieszczenie pomocnicze bez okna, do którego dostają się zapachy z kanału zbiorczego. W takich miejscach blokada zatrzymuje przepływ do mieszkania w chwilach zaburzeń, a przez resztę czasu kratka działa jak zwykła kratka wywiewna.
- łazienka lub WC bez urządzeń gazowych, z elektrycznym podgrzewaczem wody
- kuchnia z płytą elektryczną lub indukcyjną
- garderoba, spiżarnia, pomieszczenie gospodarcze bez okna
- mieszkanie, w którym nawiew jest zapewniony nawiewnikami okiennymi lub ściennymi
Kategoria kratka wentylacyjna z blokadą ciągu wstecznego zbiera kratki z żaluzją grawitacyjną w wymiarach do kanałów murowanych i okrągłych.
Kiedy jest zakazana albo ryzykowna
W pomieszczeniu z urządzeniem gazowym typu B, czyli z otwartą komorą spalania, które pobiera powietrze z pomieszczenia, nie wolno stosować elementów mogących zamknąć kanał spalinowy lub wentylacyjny. Dotyczy to przepływowych podgrzewaczy wody, starszych kotłów gazowych z otwartą komorą i kuchni, w których taki podgrzewacz pracuje. Jeśli lamele zatrzymają przepływ w kanale wentylacyjnym, a jednocześnie w pomieszczeniu brakuje powietrza, spaliny mogą cofać się do pomieszczenia. Tlenek węgla nie ma zapachu ani koloru, dlatego tu nie ma miejsca na eksperymenty.
- nie montuj kratki z zaworem w pomieszczeniu z urządzeniem gazowym typu B bez zgody kominiarza albo projektanta
- nie zakładaj kratki z blokadą na kanał spalinowy, tylko na wentylacyjny, i upewnij się, który kanał jest który
- nie traktuj kratki z blokadą jako rozwiązania stałego ciągu wstecznego, bo wtedy kratka będzie po prostu zamknięta
- sprawdź po montażu, czy kartka przyssie się do kratki przy zamkniętych drzwiach i uchylonym nawiewniku
Decyzję w pomieszczeniu z gazem podejmuje kominiarz, który podczas przeglądu sprawdza drożność i ciąg przewodów, albo projektant instalacji. W protokole z przeglądu kominiarz zapisuje uwagi do kratek, więc warto pokazać mu planowaną kratkę przed zakupem.
Alternatywy dla zaworu zwrotnego
Jeśli ciąg wsteczny występuje często, kratka z blokadą tylko maskuje problem. Lepiej znaleźć przyczynę i usunąć ją u źródła.
- nawiewniki okienne albo ścienne, które dają mieszkaniu stały dopływ powietrza, co często samo przywraca ciąg
- podcięcie lub kratka w drzwiach łazienki i kuchni, żeby powietrze mogło przepływać między pomieszczeniami
- nasada kominowa, stała lub obrotowa, która ogranicza wpływ wiatru na wylot kanału
- okap z wentylatorem podłączony do osobnego kanału, a nie do kanału wentylacji grawitacyjnej sąsiedniego pomieszczenia
- wentylacja hybrydowa, czyli wentylator wspomagający ciąg w kanale, dobrany do kanału i zgodny z zaleceniem kominiarza
- wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła, w której nawiew i wywiew są wymuszone, a kratki zastępują anemostaty
Jeśli w mieszkaniu ciąg jest słaby w każdej kratce, najpierw zmierz strumień i porównaj go z wymaganiami. Pomoże w tym kalkulator wentylacji, który liczy wymagany strumień i powierzchnię czynną kratki dla każdego pomieszczenia.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie
Kratki z zaworem różnią się przede wszystkim materiałem i grubością lamel. Cienkie lamele z folii reagują na słaby ciąg, ale z czasem się wyginają i przestają domykać. Sztywne lamele z tworzywa są trwalsze, ale wymagają silniejszego przepływu. Liczy się też wymiar części wsuwanej do kanału, bo kratka musi szczelnie przylegać do ściany, inaczej powietrze ominie żaluzję szczeliną przy ramce. Do kanałów okrągłych stosuje się kratkę wentylacyjną okrągłą z króćcem o średnicy kanału.